تاريخ تصويب:

  07/05/1387
       
           

تصويب ضوابط و مقررات مكانيابي مساجد در طرحهاي توسعه شهري
 
 

در راستاي تحقق وظايف محوله براساس بندهاي الف و ب از ماده 107 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي و بنا به پيشنهاد معاونت شهرسازي و معماري وزارت مسكن و شهرسازي ، شورايعالي شهرسازي و معماري در جلسه مورخ 7/ 5/ 87 ضوابط و مقررات مكانيابي مساجد در طرحهاي توسعه شهري را به شرح زير تصويب نمود.

1. مكانيابي مساجد در بخش‌هاي توسعه شهري :

با توجه به اينكه توسعه شهري داراي ساختار محله ، كلان محله ( ناحيه شهري ) و منطقه شهري مي‌باشند دستگاه تهيه كننده طرحهاي توسعه شهري مكلف است در ساختار هر يك از مراكز محلات يك مسجد محله‌اي در كنار ساير كاربريها و خدمات محله‌اي پيش‌بيني شده ، مكانيابي و منظور نمايند.

بديهي است در چنين ساختاري مركز محله ارتباط مستقيم با ساختار كلان محله ( ناحيه شهري ) خواهد داشت .

- براي مراكز كلان محله‌ها ( ناحيه‌هاي شهري ) و مراكز مناطق نيز دستگاه تهيه كننده طرحهاي توسعه شهري مكلف به پيش‌بيني مكان احداث مساجد كلان محله‌اي ( ناحيه شهري ) و منطقه‌اي متناسب با ساختار سلسله مراتبي شهري خواهند بود .

* تبصره 1 : در شهرهايي كه مساحت مسجد جامع شهر موجود پاسخگوي نياز نمازگزاران جمعه ، اعياد و مناسبتها نيستند ، احداث مسجد جامع جديد ( مصلاي ) شهر در ارتباط با ساختار شهري از تكاليف دستگاه تهيه كننده در هنگام تهيه طرح‌هاي توسعه شهري مي‌باشد .

* تبصره 2 : اولويت در مكانيابي مساجد احداثي در اراضي داراي مالكيت دولتي و با موقوفات مردمي جهت احداث مسجد ، است . در صورتي كه اراضي داراي مالكيت دولتي يا موقوفات مردمي در محل مورد نظر موجود نباشد، پيش‌بيني محدوده‌اي از بافت توسعه شهري كه در صورت تملك بخشي از اراضي آن امكان احداث مسجد را داشته باشد ، ضروري خواهد بود .

* تبصره 3 : مساحت اراضي مساجد محله‌اي حدود 500 متر مربع و مساحت اراضي مساجد كلان محله‌اي حدود 1000 متر مربع پيشنهاد مي‌گردد.

* تبصره 4 : از اين پس پيش‌بيني و مكانيابي مساجد در طرحهاي توسعه شهري الزاماً متمايز از كاربريهاي فرهنگي خواهد بود.

2. مكانيابي مساجد در شهرهاي جديد : دستگاه تهيه كننده طرحهاي جامع و تفصيلي شهرهاي جديد مكلف به مكانيابي مسجد جامع شهر در اراضي با مالكيت دولتي و يا موقوفات مسجد و متناسب با سرانه مورد نياز جمعيت افق طرح و در مركز ساختار اصلي شهر است . ضمن آنكه مكانيابي مساجد محله‌اي ، كلان محله‌اي ( ناحيه شهري ) ، نيز تكليف دستگاه تهيه كننده طرح جامع و تفصيلي شهر جديد همانند موارد مذكور در بند يك اين مصوبه ( مكانيابي مسجد در بخش‌هاي توسعه شهري ) مي‌باشد .

3. مكانيابي مساجد در شهركهاي مسكوني : ‌

در تهيه طرحهاي مربوط به شهركهاي مسكوني ، نهاد ، دستگاه و يا سازمان تهيه كننده طرح مكلف است متناسب با جمعيت‌پذيري شهرك در سال افق طرح و مطابقت طرح با سطوح شهري ( محله ، "ناحيه" ، كلان محله ، شهرك ) حداقل يك مسجد در مركز شهرك و مرتبط با ساختار اصلي در مجاورت ساير خدمات عمومي پيش‌بيني نمايند . بديهي است كه چنانچه جمعيت‌پذيري شهرك بيش از سه محله شهري باشد ،نياز به پيش‌بيني يك مسجد براي كل شهرك و نيز پيش‌بيني مساجد محله‌اي براي هر يك از محلات جز تكليف طراحان و مجريان شهرك خواهد بود.

4. محوريت مسجد در تهيه طرحهاي جامع و تفصيلي :

در بخشهاي موجود شهرها و به هنگام تهيه طرحهاي جامع و تفصيلي دستگاه تهيه كننده ، مكلف است ساختار فضايي شهر مورد نظر را به گونه‌اي تنظيم نمايند تا مساجد موجود و جديدالاحداث با توجه به موقعيت و ايفاي نقش شهري ، مساحت و بعد مكان به عنوان مساجد محلات ، مساجد كلان محله ( ناحيه‌هاي شهري ) و شهري منظور شوند . بديهي است در صورتيكه مطالعات طرح نشانگر كمبود سطح سرانه مساجد در هر يك از تقسيمات شهري ( محله ،كلان محله " ناحيه" ) باشد ، دستگاه تهيه كننده طرح جامع و تفصيلي مكلف به مكانيابي مساجد در اراضي با مالكيت دولتي و يا موقوفات مسجد متناسب با نياز ساكنين و با اولويت توسعه فضاهاي موجود در آينده است .

* تبصره 1 - در تهيه طرحهاي جامع و تفصيلي و هادي توجه به محوريت مساجد از نظر كالبدي و ساختاري ضروري است .

* تبصره 2 - در مساجد جديدالاحداث پيش‌فضا بعنوان تجمع افراد ( جدا از مساحت مفيد مسجد ) و توسعه آتي پيش‌بيني شود .

* تبصره 3- در مناطقي كه از حسينيه‌ها زياد استفاده مي‌كنند ، توصيه مي‌شود كه مساجد به صورت تركيبي از مسجد و حسينيه پيش‌بيني شود .

5. روستاها :‌

در طرحهاي هادي روستايي نهاد تهيه كننده طرحها مكلف است متناسب با ويژگيهاي فرهنگي ، قومي و ميزان جمعيت روستا ، اراضي مورد نياز براي احداث حداقل يك مسجد در اراضي دولتي در ساختار اصلي روستا را مكانيابي نمايد و چنانچه جمعيت يك روستا مقياس بيش از جمعيت سه محله مسكوني به نزديكترين شهر مركز آن شهرستان باشد ، علاوه بر مسجد اصلي روستا ، مسجد در مقياس محله‌اي براي هر يك از محلات نيز پيش‌بيني و در طرح هادي منظور نمايد .

بديهي است در بخش‌هاي توسعه كالبدي روستا، چنانچه اين بخشها مشمول پيش‌بيني جمعيت‌پذيري بيش از يك محله باشد ، پيش‌بيني مسجد يا مساجد متناسب با جمعيت افق محله ، از تكاليف نهاد تهيه كننده طرح خواهد بود . چنانچه در روستايي كه ساكنين آن مسلمان مي باشند مسجد وجود نداشته باشد در طرحهاي هادي روستايي نهاد تهيه كننده طرحها مكلف است متناسب با ويژگيهاي فرهنگي ، قومي و ميزان جمعيت روستا، نسبت به ارائه پيشنهاد احداث يك مسجد در ساختار اصلي روستا اقدام نمايد. پيشنهاد مذكور بايستي در اراضي دولتي و يا موقوفات اهالي براي احداث مسجد جانمايي شود.چنانچه در محلات روستا مساجد محله اي موجود است در طرح توسعه روستا نيز به تناسب جمعيت افق محلات جديد مكانيابي مساجد محله اي در اراضي داراي مالكيت دولتي و يا موقوفات مسجد الزامي است.

6. الزامات عمومي :

6-1- به منظور حفظ ، اشاعه و توسعه علوم و فنون مرتبط با معماري مساجد نظير كاشيكاري ، گره‌چيني ، مقرنس‌كاري و ... استفاده از اين مصالح در مساجد الزامي است.

6-2- وزارت مسكن و شهرسازي موظف است ظرف مدت 4 سال نسبت به تدوين استانداردهاي فضايي مساجد براي پهنه‌هاي اقليمي پنج‌گانه ايران (اقليم گرم و خشك ، گرم و مرطوب ، گرم و نيمه مرطوب ، معتدل و سرد) اقدام و مراتب را به تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران برساند.

7. الزامات شهرسازي :

7-1- تقويت محورهاي ديد (كريدورهاي بصري ) به مساجد در مكانيابي آنها مورد توجه قرار گيرد .

7-2- ارتفاع ابنيه اطراف مساجد ( حداقل تا سه پلاك ) بايستي كمتر و يا هم ارتفاع مساجد پيش‌بيني شده باشد .

7-3- كاربري اراضي اطراف مساجد حتي‌الامكان از ميان كاربريهاي هم خانواده با كاربري مساجد ( فرهنگي ، آموزشي و .... ) انتخاب شود .

8. الزامات معماري مساجد :

8-1- در مساجد جديدالاحداث رعايت مقررات ملي ساختمان ايران الزامي است.

8-2- در طراحي مساجد جديد استفاده از الگوهاي معماري تاريخي و فرهنگي كشور الزامي است.

8-3- مساجد بايستي با استفاده از مصالح بومي احداث شوند .

8-4- در احداث مساجد پيش‌بيني پاركينگ به ميزان يك پاركينگ به ازاي هر 5 نفر از گنجايش شبستان اصلي الزامي است .

8-5- چنانچه جز برگزاري نماز و مراسم مذهبي از فضاي مسجد براي انجام فعاليتهاي ديگر استفاده مي‌شود رعايت عدم تداخل اين عملكردها با نقش عبادي مسجد و انجام فرايض مذهبي ضروري بوده و پيش‌بيني فضاهاي مورد نياز اين كاربريها الزامي است .

8-6- احجام مربوط به بناي مساجد و نسبت فضاي پر و خالي آنها بايستي متناسب با نمونه‌هاي مشابه آنها در بافت‌هاي فرهنگي و تاريخي شهر باشد .

8-7- ريخت كلي ( مرفولوژي ) مساجد بايستي از ريخت مساجد موجود در بافتهاي تاريخي و فرهنگي شهر تبعيت كند .

9. بازنگري :

در صورت لزوم اين مصوبه هر پنج سال يك بار قابل تجديد نظر ، اصلاح و تكميل خواهد بود.